İş Hukukunda İhbar Tazminatı

İş sözleşmesinin feshi süreci, hem işçi hem de işveren açısından belirli usuli yükümlülükleri beraberinde getirir. Bu yükümlülüklerin en başında gelen “bildirim şartı”, tarafların birbirlerini iş ilişkisinin sona ereceği hususunda önceden bilgilendirmesini amaçlar. Bu kurala uyulmaması durumunda gündeme gelen ihbar tazminatı, sadece bir ödeme kalemi değil, aynı zamanda usulsüz fesihlerin bir yaptırımıdır.

Bu yazımızda, ihbar tazminatının teknik detaylarını, hesaplama yöntemlerini ve uygulamada en çok karşılaşılan ihtilafları detaylandıracağız.

İhbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesinde düzenlenmiştir. Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, taraflardan birinin sözleşmeyi feshetmeden önce kanuni süreler kadar önceden haber vermesi zorunluluğuna dayanır.

İhbar süresi, işçinin işyerindeki hizmet süresine göre kademeli olarak artar. Bu süreler emredici nitelikte olup, sözleşme ile işçi lehine artırılabilir ancak azaltılamaz.

İhbar tazminatı yalnızca belirsiz süreli iş sözleşmelerinde söz konusudur. Belirli süreli iş sözleşmeleri (örneğin 1 yıllık yapılmış bir proje bazlı sözleşme), sürenin bitimiyle kendiliğinden sona erdiği için bu tazminata konu olmazlar. Ancak Yargıtay, belirli süreli sözleşmenin süresinden önce haksız feshinde “bakiye süre ücreti” adı altında farklı bir tazminata hükmetmektedir.

Eğer bir taraf, İş Kanunu madde 24 (işçi için) veya madde 25 (işveren için) kapsamında haklı bir nedenle (mobbing, taciz, ücret ödenmemesi, hırsızlık vb.) derhal fesih hakkını kullanıyorsa, ihbar süresine uymak zorunda değildir. Bu durumda ihbar tazminatı doğmaz.

Eğer iş sözleşmesinde bir “deneme süresi” (en fazla 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) öngörülmüşse, bu süre içinde taraflar herhangi bir bildirim süresine uymadan ve tazminat ödemeden sözleşmeyi feshedebilirler.

İhbar süresi çalışılarak geçiriliyorsa, işveren işçiye mesai saatleri içinde günde en az 2 saat yeni iş arama izni vermelidir.

İhbar tazminatı, işçinin giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanır.

Hesaplama Formülü:

Haftalık Giydirilmiş Brüt Ücret x İhbar Haftası = Brüt İhbar Tazminatı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, ihbar tazminatı alacakları için dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur.

İhbar tazminatı, iş hayatında “belirsizliğin” önüne geçmek için kurgulanmış bir denge unsurudur. İşverenin işçiyi kapı önüne koyarken, işçinin de işvereni ansızın yüzüstü bırakırken bir kez daha düşünmesini sağlar. Fesih bildirimlerinin yazılı (noter kanalıyla olması ispat açısından en sağlıklısıdır) yapılması, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıklarda tarafları koruma altına alır.